رشته‌های آوسبیلدونگ که فاند یا بورسیه دارند در آلمان

مقدمه و پاسخ مستقیم

اگر در سال ۲۰۲۵ به فکر آوسبیلدونگ در آلمان هستید، باید بدانید که برخلاف تصور رایج، حقوق پایهٔ آوسبیلدونگ تنها منبع درآمد شما نخواهد بود. بر اساس اطلاعات رسمی Bundesagentur für Arbeit (arbeitsagentur.de/bildung/ausbildung)، بیش از ۳۲۰ رشتهٔ آوسبیلدونگ در آلمان وجود دارد و حداقل نیمی از آنها به یکی از اشکال حمایت مالی تکمیلی متصل هستند. در این راهنما، به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم که کدام رشته‌ها، با چه شرایطی و با چه مبلغی در سال ۲۰۲۵ فاند یا بورسیه دریافت می‌کنند.

نکتهٔ کلیدی: حمایت مالی آوسبیلدونگ در آلمان دو لایه دارد — لایهٔ اول «حقوق و مزایای اجباری» است که توسط کارفرما پرداخت می‌شود و لایهٔ دوم «کمک‌هزینه‌های دولتی و بورسیه‌های بنیادها» است که در ادامهٔ مقاله معرفی می‌شوند.

سیستم حمایت مالی آوسبیلدونگ در آلمان چگونه است؟

حمایت مالی آوسبیلدونگ در آلمان به چهار دستهٔ اصلی تقسیم می‌شود که دانستن تفاوت آنها برای انتخاب رشته و برنامه‌ریزی مالی ضروری است.

۱. حقوق آوسبیلدونگ (Ausbildungsvergütung)

حقوق آوسبیلدونگ مبلغی است که مستقیماً توسط شرکت آموزش‌دهنده پرداخت می‌شود و در همهٔ رشته‌ها اجباری است. طبق داده‌های موجود در پایگاه Berufenet آژانس کار فدرال (web.arbeitsagentur.de/berufenet)، در سال ۲۰۲۵ میانگین حقوق سال اول آوسبیلدونگ بین ۸۰۰ تا ۱٬۱۰۰ یورو در ماه است و در سال سوم به ۱٬۱۰۰ تا ۱٬۴۰۰ یورو می‌رسد. رشته‌هایی مثل Pflegefachmann/Pflegefachfrau، Mechatroniker و IT-Berufe در بالاترین ردهٔ حقوقی قرار دارند.

۲. Berufsausbildungsbeihilfe (BAB)

BAB مهم‌ترین فاند دولتی برای آوسبیلدونگ است که توسط Bundesagentur für Arbeit پرداخت می‌شود. این کمک‌هزینه مختص کسانی است که:

• در طول آوسبیلدونگ در خوابگاه یا مسکن جدا از خانواده زندگی می‌کنند
• درآمد والدین یا همسرشان کمتر از سقف تعیین‌شده باشد
• در رشته‌ای تحصیل می‌کنند که حقوق آن کفاف هزینه‌های زندگی را نمی‌دهد

طبق سایت رسمی arbeitsagentur.de، در سال ۲۰۲۵ حداکثر مبلغ BAB برابر با ۷۲۳ یورو در ماه به‌علاوهٔ کمک‌هزینهٔ مسکن است. این یعنی یک آوسبیلدندر ایرانی که در مونیخ، اشتوتگارت یا هامبورگ دوره می‌بیند، می‌تواند با ترکیب حقوق + BAB، درآمدی معادل ۱٬۵۰۰ تا ۱٬۸۰۰ یورو ماهانه داشته باشد.

هشدار مهم: درخواست BAB باید حداقل ۲ ماه قبل از شروع آوسبیلدونگ به آژانس کار محلی ارائه شود؛ در غیر این صورت پرداخت‌ها از تاریخ درخواست محاسبه می‌شود نه از ابتدای دوره.

۳. Stiftung Begabtenförderung berufliche Bildung (بنیاد استعدادیابی آموزش حرفه‌ای)

این بنیاد که توسط وزارت آموزش و تحقیقات فدرال (BMBF) تأمین مالی می‌شود، معتبرترین بورسیهٔ آوسبیلدونگ آلمان است. طبق اطلاعات سایت رسمی بنیاد (sbb-stipendien.de)، دانشجویان آوسبیلدونگ از سال دوم به بعد واجد شرایط می‌شوند. ارقام ۲۰۲۵ به شرح زیر است:

• کمک‌هزینهٔ پایه: تا ۹۳۳ یورو در سال
• کمک‌هزینهٔ کتاب و مواد آموزشی: تا ۸۰ یورو در سال برای آوسبیلدونگ
• بونوس پایان‌نامه یا پروژهٔ نهایی: تا ۱٬۲۰۰ یورو

نکتهٔ مهم این است که بورسیهٔ SBB مزایای اضافی غیرنقدی هم دارد: دوره‌های زبان رایگان، شبکه‌سازی با سایر استعدادها، دسترسی به سمینارها و فرصت‌های بین‌المللی.

۴. Aufstiegs-BAföG (AFBG)

اگرچه Aufstiegs-BAföG مستقیماً به آوسبیلدونگ تعلق نمی‌گیرد، اما برای کسانی که پس از آوسبیلدونگ می‌خواهند به سطح Meister، Techniker یا Fachwirt ارتقا پیدا کنند بسیار مهم است. طبق سایت رسمی (aufstiegs-bafoeg.de)، در سال ۲۰۲۵ این کمک‌هزینه:

• ۷۵ درصد به‌صورت بلاعوض (grant) پرداخت می‌شود
• ۲۵ درصد وام کم‌بهره با نرخ سود سالانه حدود ۲٫۷۸ درصد
• حداکثر مبلغ ماهانه: تا ۸۹۲ یورو برای دوره‌های تمام‌وقت
• علاوه بر این، بونوس موفقیت تا ۷۵٪ کل وام بخشیده می‌شود

معرفی رشته‌های دارای فاند و بورسیه در آلمان

بر اساس داده‌های منتشرشده در پایگاه رسمی آژانس کار فدرال (arbeitsagentur.de/bildung/berufe-und-wege)، رشته‌های زیر در سال ۲۰۲۵ به‌طور فعال از یک یا چند نوع حمایت مالی برخوردار هستند:

۱. رشته‌های پرستاری و مراقبت (Pflege- und Gesundheitsberufe)

این دسته به دلیل بحران کمبود نیروی کار در آلمان، بیشترین حمایت مالی را جذب می‌کند:

• Pflegefachmann / Pflegefachfrau (پرستار عمومی، ۳ ساله): حقوق سال اول در سال ۲۰۲۵ بین ۱٬۱۵۰ تا ۱٬۲۰۰ یورو، سال سوم تا ۱٬۴۰۰ یورو. علاوه بر حقوق، اکثر بیمارستان‌ها مسکن رایگان، غذا و بونوس شب‌کاری ارائه می‌دهند.
• Pflegefachassistenz (دستیار پرستاری، ۲ ساله): حقوق اولیه ۱٬۰۰۰ یورو در سال ۲۰۲۵ + مزایای کامل اجتماعی.
• Altenpflege (مراقبت از سالمندان، ۳ ساله): بسیاری از ایالت‌ها مثل نوردراین-وستفالن و بایرن بونوس‌های ویژهٔ ایالتی پرداخت می‌کنند.
• Hebamme / Entbindungpfleger (ماما، ۳ ساله): یکی از بهترین حقوق‌ها در سال ۲۰۲۵ با شروع ۱٬۲۰۰ یورو.

طبق اعلام BAMF (bamf.de)، متقاضیان ایرانی با مدرک دیپلم پرستاری یا سابقهٔ کار مرتبط می‌توانند از دوره‌های آمادگی رایگان برای معادل‌سازی مدرک استفاده کنند که خود شامل بورسیهٔ زندگی می‌شود.

۲. رشته‌های فنی و مهندسی (MINT-Berufe)

رشته‌های MINT (ریاضی، IT، علوم طبیعی، فناوری) در سال ۲۰۲۵ به‌دلیل کمبود شدید متخصص، فاندهای متعدد دریافت می‌کنند:

• Mechatroniker/in (مکاترونیک): حقوق ۲۰۲۵ بین ۱٬۱۰۰ تا ۱٬۲۵۰ یورو ماهانه + بونوس عملکرد.
• Industriemechaniker/in (مکانیک صنعتی): آگهی‌های اخیر در پایگاه jobsuche.arbeitsagentur.de نشان می‌دهد کارفرمایانی مثل Wupperverband حقوق اولیه ۱٬۱۵۰ یورو + مسکن سازمانی ارائه می‌دهند.
• Fachinformatiker/in (متخصص IT، ۳ ساله): یکی از پرتقاضاترین رشته‌ها؛ حقوق سال اول ۲۰۲۵ از ۱٬۰۵۰ یورو شروع می‌شود. شرکت‌های بزرگ مثل SAP، Siemens و Deutsche Telekom بورسیه‌های داخلی و فرصت‌های بین‌المللی ارائه می‌دهند.
• Elektroniker/in (برق‌کار صنعتی): حقوق ۲۰۲۵ از ۱٬۰۵۰ یورو + آموزش رایگان ابزار و تجهیزات.
• Zerspanungsmechaniker/in (ماشین‌کار): حقوق بالا به دلیل تقاضای صنعتی.

۳. رشته‌های صنایع دستی و ساخت‌وساز (Handwerk)

صنایع دستی آلمان علی‌رغم سنتی بودن، در سال ۲۰۲۵ به دلیل کمبود نیروی ماهر، فاندهای متنوعی ارائه می‌دهند:

• Maurer/in (بنا): حقوق ۲۰۲۵ از ۹۵۰ یورو + اقامت در پروژه‌ها + غذای رایگان در محل کار.
• Dachdecker/in (سقف‌ساز): در برخی ایالات بونوس استخدام تا ۱٬۵۰۰ یورو یکجا.
• KFZ-Mechatroniker/in (تعمیرکار خودرو): حقوق ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۱۵۰ یورو + دوره‌های تخصصی رایگان.
• Anlagenmechaniker/in SHK (تأسیسات ساختمان): تقاضای بسیار بالا به دلیل گذار انرژی در آلمان (Heizungstausch).
• Bäcker/in و Fleischer/in (نانوا و قصاب): حمایت ویژهٔ اتحادیه‌های صنفی.

۴. رشته‌های خدماتی و گردشگری (Dienstleistungsberufe)

• Hotelfachmann/frau (هتلداری): حقوق ۲۰۲۵ از ۹۰۰ یورو + غذا و مسکن رایگان.
• Restaurantfachmann/frau (رستوران): شامل tips و اضافه‌کاری چشمگیر.
• Veranstaltungskaufmann/frau (مدیر رویداد): حقوق بالا به دلیل ارتباط با صنعت سرگرمی.
• Tourismuskaufmann/frau (گردشگری): امکان کار در سراسر اتحادیهٔ اروپا.

۵. رشته‌های آموزشی و اجتماعی (Erziehungs- und Sozialberufe)

• Erzieher/in (مربی کودکستان، آموزش در Fachschule): بسیاری از ایالات مثل برلین و هامبورگ بورسیهٔ کامل شهریه + کمک‌هزینهٔ زندگی ارائه می‌دهند.
• Heilerziehungspfleger/in (مراقب معلولین): حقوق بالا + حمایت ایالتی.
• Sozialpädagogische/r Assistent/in (دستیار مددکاری اجتماعی).

۶. رشته‌های بازرگانی (Kaufmännische Berufe)

• Kaufmann/frau für Büromanagement (مدیریت اداری): حقوق ۲۰۲۵ از ۱٬۰۰۰ یورو + بونوس سالانه.
• Industriekaufmann/frau (بازرگانی صنعتی): حقوق بالا به دلیل همکاری با شرکت‌های بزرگ.
• Bankkaufmann/frau (بانکداری): برخی بانک‌ها بورسیهٔ تحصیلی + لپ‌تاپ رایگان + سفرهای بین‌المللی.

جدول مقایسه فاندها و بورسیه‌های فعال در ۲۰۲۵

شرایط دریافت فاند آوسبیلدونگ

شرایط عمومی برای تمام فاندها

طبق منابع رسمی آژانس کار فدرال (arbeitsagentur.de/bildung/ausbildung)، شرایط اصلی برای دریافت فاند آوسبیلدونگ در آلمان عبارت‌اند از:

1. اقامت قانونی در آلمان — برای مهاجران ایرانی، داشتن ویزای §16a AufenthG (ویزای آوسبیلدونگ)، §18b AufenthG (بلوکارت) یا §18a AufenthG (ویزای کار) ضروری است. جزئیات بیشتر در راهنمای ویزای آوسبیلدونگ آلمان موجود است.
2. داشتن قرارداد رسمی Ausbildungsvertrag با یک شرکت یا مؤسسهٔ آموزشی معتبر (IHK، HwK یا ähnliche Kammern).
3. داشتن مدرک زبان آلمانی — حداقل B1 برای اکثر رشته‌ها و B2 برای رشته‌های پزشکی (Pflege). اطلاعات بیشتر دربارهٔ آزمون‌های زبان در یادگیری زبان آلمانی آمده است.
4. داشتن مدرک تحصیلی معتبر — حداقل Mittlerer Schulabschluss (دیپلم متوسطه) برای اکثر رشته‌ها.

شرایط ویژهٔ فاند SBB (Stiftung Begabtenförderung)

• باید دو سال اول آوسبیلدونگ با معدل بالای ۱٫۹ (حداکثر "خوب") گذرانده شده باشد
• نباید بیش از ۲۵ سال سن داشته باشید (در موارد خاص تا ۳۰ سال با دلیل موجه قابل قبول است)
• ارائهٔ توصیه‌نامه از استادکار یا آموزشگاه
• تعهد به ادامهٔ آوسبیلدونگ تا پایان

شرایط ویژهٔ BAB

• زندگی در محل آوسبیلدونگ و دوری از خانواده (Eltern oder Ehepartner)
• درآمد خانواده کمتر از سقف تعیین‌شده (در ۲۰۲۵ حدود ۳٬۸۵۰ یورو ماهانه برای خانوادهٔ ۴ نفره)
• تابعیت آلمانی، EU یا مجوز اقامت معتبر

مراحل عملی برای دریافت فاند و بورسیه

اگر قصد دارید در سال ۲۰۲۵ برای آوسبیلدونگ با فاند اقدام کنید، مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید:

مرحلهٔ ۱ — آماده‌سازی مدارک

1. مدرک زبان — حداقل B1، ترجیحاً B2 (برای Pflege الزامی است)
2. ریز نمرات و مدارک تحصیلی — ترجمه رسمی با مهر مترجم آلمانی (ermächtigter Übersetzer)
3. رزومهٔ آلمانی (Lebenslauf) با فرمت جدولی استاندارد
4. انگیزه‌نامه (Motivationsschreiben) — به زبان آلمانی، ۱ تا ۲ صفحه
5. گواهی‌های کاری و دوره‌های آموزشی قبلی

مرحلهٔ ۲ — جستجوی آوسبیلدونگ دارای فاند

برای پیدا کردن آوسبیلدونگ‌های دارای فاند از منابع رسمی زیر استفاده کنید:

• پایگاه Ausbildungssuche آژانس کار فدرال — بزرگ‌ترین پایگاه رایگان
• پلتفرم jobsuche.arbeitsagentur.de — برای آگهی‌های به‌روز
• پایگاه Make it in Germany — مخصوص مهاجران
• اپلیکیشن AzubiWelt — برای موبایل
• سایت‌های تخصصی ایالتی مثل Jobbörse NRW یا Hamburg Welcome Center

مرحلهٔ ۳ — ارسال درخواست و مصاحبه

1. اپلای آنلاین از طریق پلتفرم کارفرما (معمولاً تا ۳۰ سال قبل از شروع دوره در ۲۰۲۵ باید مدارک ارسال شود)
2. آمادگی برای مصاحبهٔ آنلاین یا حضوری — سوالات رایج شامل «چرا این رشته؟»، «چرا آلمان؟»، «چرا این شرکت؟» است
3. در صورت پذیرش، امضای Ausbildungsvertrag (قرارداد رسمی)

مرحلهٔ ۴ — درخواست فاند

1. برای BAB: مراجعه به آژانس کار محلی (Agentur für Arbeit) با مدارک تحصیلی، قرارداد و مدارک مالی خانواده. فرم‌های درخواست در سایت رسمی موجود است.
2. برای SBB: ثبت‌نام آنلاین در sbb-stipendien.de با توصیه‌نامه از استادکار.
3. برای Aufstiegs-BAföG: ثبت‌نام در دورهٔ Meister/Techniker و درخواست از طریق کارمرکز ایالتی.
4. برای بورسیه‌های صنعتی: مستقیماً به بخش HR شرکت.

مرحلهٔ ۵ — دریافت و مدیریت فاند

• پرداخت‌ها معمولاً ماهانه به حساب بانکی آلمانی شما (Sparkasse، Volksbank، Deutsche Bank و...) واریز می‌شود
• باز کردن حساب بانکی آلمانی یکی از اولین قدم‌ها بعد از ورود است. راهنمای کامل در افتتاح حساب بانکی در آلمان آمده است.
• گزارش تغییرات (تغییر آدرس، تغییر حساب، تعطیلات) به آژانس کار الزامی است
• در پایان هر سال تحصیلی، گواهی عملکرد (Leistungsnachweis) از مدرسهٔ حرفه‌ای (Berufsschule) برای تمدید فاند لازم است

نکات کلیدی برای ایرانیان

استفاده از شبکهٔ IQ

برنامهٔ Integration durch Qualifizierung (IQ) که توسط BAMF و وزارت کار فدرال تأمین می‌شود، خدمات رایگان ویژه‌ای به مهاجران ایرانی ارائه می‌دهد. بر اساس اطلاعات رسمی BAMF (bamf.de)، این خدمات شامل موارد زیر است:

• مشاورهٔ شغلی و تحصیلی رایگان به زبان فارسی
• دوره‌های آمادگی برای آزمون‌های معادل‌سازی (Anerkennung)
• آموزش زبان تخصصی برای رشته‌های خاص (مثلاً Pflege)
• کارگاه‌های آمادگی برای مصاحبهٔ کار
• شبکه‌سازی با کارفرمایان دوستدار مهاجرت (Welcome-Betriebe)

آوسبیلدونگ دوگانه (Duales Studium)

برای کسانی که علاوه بر آوسبیلدونگ، مدرک دانشگاهی هم می‌خواهند، Duales Studium گزینهٔ ایده‌آلی است. این برنامه ترکیبی از آوسبیلدونگ و لیسانس است که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱٬۵۰۰ برنامه در سراسر آلمان دارد. مزایای آن شامل حقوق ماهانهٔ کامل (۹۵۰ تا ۱٬۳۰۰ یورو)، مدرک دانشگاهی رایگان و استخدام تضمینی در اکثر موارد است.

ترکیب چند فاند

نکتهٔ مهم برای ایرانیان این است که می‌توان همزمان از چند فاند استفاده کرد. مثلاً ترکیب حقوق آوسبیلدونگ + BAB + بورسیهٔ SBB ممکن است درآمد ماهانهٔ شما را به ۱٬۶۰۰–۲٬۰۰۰ یورو برساند که برای یک زندگی راحت در اکثر شهرهای آلمان کافی است.

پیدا کردن مسکن مناسب

یکی از چالش‌های عملی آوسبیلدونگ، پیدا کردن مسکن است. بسیاری از شرکت‌ها مسکن سازمانی ارائه می‌دهند که بخشی از مزایای فاند آنهاست. اگر مسکن سازمانی در دسترس نیست، منابع رسمی مثل immobilienscout24.de یا wg-gesucht.de پیشنهاد می‌شوند. راهنمای کامل مسکن در مسکن ارزان در آلمان آمده است.

منابع رسمی

برای اطلاعات دقیق و به‌روز دربارهٔ فاندها و بورسیه‌های آوسبیلدونگ، منابع رسمی زیر را حتماً بررسی کنید:

• آژانس کار فدرال (BA) — arbeitsagentur.de/bildung/ausbildung
• Berufenet — web.arbeitsagentur.de/berufenet/
• Ausbildungssuche — web.arbeitsagentur.de/ausbildungssuche/
• بنیاد SBB — sbb-stipendien.de
• Aufstiegs-BAföG — aufstiegs-bafoeg.de
• BAMF — bamf.de
• Make it in Germany — make-it-in-germany.com/fa
• BMBF — bmbf.de/bmbf/de/bildung/berufliche-bildung/

سوالات متداول

۱. آیا همهٔ رشته‌های آوسبیلدونگ در آلمان فاند یا بورسیه دارند؟

خیر، فاندها مستقیماً به همهٔ رشته‌ها تعلق نمی‌گیرند، اما اکثر رشته‌ها حداقل حقوق پایهٔ آوسبیلدونگ (Ausbildungsvergütung) را دارند. فاندهای تکمیلی مثل BAB به شرایط مالی شما بستگی دارد و بورسیهٔ SBB به معدل و عملکرد. بهترین استراتژی این است که ابتدا از پایگاه رسمی Ausbildungssuche رشته‌های دارای حقوق بالا و بورسیه را جستجو کنید و سپس برای فاندهای تکمیلی جداگانه درخواست دهید.

۲. شرایط سنی برای دریافت بورسیهٔ SBB چیست؟

بر اساس سایت رسمی sbb-stipendien.de، سقف سنی معمول ۲۵ سال است، اما در شرایط خاص (مثلاً داشتن فرزند، گذراندن دورهٔ سربازی، یا بیماری طولانی‌مدت) تا ۳۰ سال هم امکان‌پذیر است. برای ایرانیانی که در ایران دورهٔ سربازی یا کار گذرانده‌اند، این مورد معمولاً مورد قبول واقع می‌شود. در هر صورت، توصیه می‌شود در اولین فرصت ممکن (ترجیحاً سال دوم آوسبیلدونگ) برای بورسیه اقدام شود.

۳. آیا بدون دانستن زبان آلمانی می‌توانم آوسبیلدونگ با فاند بگیرم؟

اکثر رشته‌های آوسبیلدونگ به حداقل B1 و برخی به B2 نیاز دارند. تنها استثناها شامل برخی دوره‌های بین‌المللی MINT (مثلاً در شرکت‌های بزرگ) و برنامه‌های آمادگی یک‌ساله (EQ) است. بهترین استراتژی برای ایرانیان، گذراندن دوره‌های زبان B1/B2 در ایران (مثلاً در Goethe-Institut تهران) و سپس اقدام برای ویزا است. اطلاعات بیشتر دربارهٔ دوره‌های زبان در یادگیری زبان آلمانی آمده است.

۴. آیا بعد از اتمام آوسبیلدونگ می‌توانم در آلمان بمانم و کار کنم؟

بله، طبق قانون اقامت آلمان (§18a AufenthG) اگر آوسبیلدونگ را با موفقیت به پایان برسانید و پیشنهاد کار مرتبط دریافت کنید، می‌توانید اقامت کاری دریافت کنید. پس از ۲ سال کار تمام‌وقت یا ۴ سال با آوسبیلدونگ، واجد شرایط Niederlassungserlaubnis (اقامت دائم) خواهید بود. آوسبیلدونگ موفق یکی از مطمئن‌ترین مسیرهای اقامت دائم در آلمان است.

۵. آیا می‌توانم همزمان با آوسبیلدونگ کار نیمه‌وقت (Nebenjob) داشته باشم؟

بله، طبق قانون کار آلمان و با اجازهٔ کارفرمای اصلی، دانشجویان آوسبیلدونگ مجاز به کار نیمه‌وقت تا سقف ۲۰ ساعت در هفته هستند. با این حال، باید توجه داشت که کار نیمه‌وقت نباید مانع از پیشرفت تحصیلی شود، در غیر این صورت کارفرما می‌تواند قرارداد را فسخ کند. در صورت استفاده از فاندهای دولتی مثل BAB، باید درآمد Nebenjob را به آژانس کار گزارش دهید، چون ممکن است روی مبلغ BAB تأثیر بگذارد.

۶. آیا برای اپلای به فاند، باید حتماً در آلمان باشم یا از ایران هم ممکن است؟

برای اکثر فاندها، شما باید اول قرارداد آوسبیلدونگ را از یک شرکت آلمانی دریافت کنید و سپس برای فاند اقدام کنید. بنابراین عملاً باید ابتدا جای آوسبیلدونگ بگیرید. اما استثناهایی وجود دارد: برخی برنامه‌های بین‌المللی مثل DAAD Programmlinien و بعضی بورسیه‌های صنعتی بزرگ، از ایران هم قابل اپلای هستند. توصیه می‌شود از طریق وبسایت رسمی هر فاند، شرایط دقیق را بررسی کنید.

سلب مسئولیت

مهم: اطلاعات ارائه‌شده در این مقاله بر اساس داده‌های رسمی موجود در منابع ذکرشده تا تاریخ ژانویهٔ ۲۰۲۵ (دی‌ماه ۱۴۰۳) است. ارقام مربوط به حقوق، فاند و بورسیه می‌توانند در طول سال ۲۰۲۵ توسط دولت فدرال، ایالت‌ها و بنیادهای خصوصی تغییر کنند. توصیه می‌شود قبل از هرگونه تصمیم نهایی، با مراجعهٔ مستقیم به سایت‌های رسمی ذکرشده یا مراجعه به آژانس کار محلی (Agentur für Arbeit) یا مراکز مشاورهٔ IQ در شهر خود، اطلاعات را به‌روزرسانی کنید. این مقاله جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ حقوقی یا مالی حرفه‌ای نیست.