مقدمه و پاسخ مستقیم
اگر در گوگل عبارت «آوسبیلدونگ دندانپزشکی در آلمان» را جستوجو کنید، با دهها تبلیغ آموزشگاهی روبهرو میشوید که نوید یک دوره سهساله با حقوق ماهانه میدهند؛ اما در عمل، دندانپزشکی واقعی در آلمان یک رشتهٔ دانشگاهی پنجساله با آزمون Staatsexamen است و آوسبیلدونگ سهسالهای که در مطبها میبینید، «دستیار دندانپزشکی» یا Zahnmedizinische Fachangestellte (ZFA) نام دارد. فیزیوتراپی هم از سال ۲۰۲۰ بهتدریج به سمت مدرک کارشناسی (Bachelor) رفته، ولی هنوز مسیر آوسبیلدونگ مدرسهای آن در بعضی ایالتها فعال است. در این راهنما هزینههای واقعی هر سه مسیر در سال ۲۰۲۵ (دندانپزشکی دانشگاهی، ZFA، فیزیوتراپی آوسبیلدونگ و فیزیوتراپی Bachelor)، دورهٔ تکمن (Studienkolleg)، آزمون ورودی، طول کالج یکساله، محل برگزاری آزمون در ایران یا آلمان، و زمان دقیق شروع درآمدزایی را با استناد به منابع رسمی بررسی میکنیم.
نکتهٔ کلیدی: طبق تعریف رسمی پورتال Make it in Germany و سایت Bundesagentur für Arbeit، آوسبیلدونگ یک دورهٔ آموزشی تماموقت است که هم در مدرسه و هم در محیط کار واقعی برگزار میشود. در رشتههای سلامت مانند پرستاری، فیزیوتراپی و ZFA این دوره معمولاً «مدرسهای» (schulische Ausbildung) است؛ یعنی بیشتر آموزش در مدرسه و کلینیک انجام میشود، نه در کارخانه یا کارگاه. به همین دلیل حقوق ماهانهٔ آن از آوسبیلدونگ دوگانه (duale Ausbildung) کمتر یا دیرتر پرداخت میشود. منبع: arbeitsagentur.de/bildung/ausbildung
بررسی کامل
۱. تفاوت بنیادین: آوسبیلدونگ یا دانشگاه؟
پیش از هر تصمیمی باید تفاوت سه مسیر اصلی را بشناسید. این تفاوت در سال ۲۰۲۵ تعیینکنندهٔ همه چیز از نوع ویزا، هزینه، تا حقوق آینده است.
| مسیر | نوع آموزش | طول دوره | مدرک نهایی | آیا با آوسبیلدونگ ویزا میگیرید؟ |
|---|---|---|---|---|
| دندانپزشکی (Zahnmedizin) | دانشگاهی – Staatsexamen | حداقل ۵ سال + Approbation | دکترای دندانپزشکی | خیر؛ باید با ویزای تحصیلی §16b AufenthG یا کارت آبی §18b اقدام کنید |
| دستیار دندانپزشکی (ZFA) | آوسبیلدونگ مدرسهای/دوگانه | ۳ سال | IHK-Abschlusszeugnis + Berufsschulzeugnis | بله؛ ویزای §16a AufenthG |
| فیزیوتراپی – آوسبیلدونگ | آوسبیلدونگ مدرسهای | ۳ سال | دیپلم مدرسهٔ بهداشت | بله؛ ویزای §16a AufenthG |
| فیزیوتراپی – Bachelor | دانشگاه علوم کاربردی (Hochschule) | ۶ تا ۷ ترم | B.Sc. Physiotherapy | ویزای §16b AufenthG |
طبق توضیحات رسمی Bundesagentur für Arbeit، آوسبیلدونگهای مدرسهای (schulische Ausbildung) در حوزهٔ سلامت، آموزش و اجتماع معمولاً حقوق کمتری نسبت به آوسبیلدونگ دوگانه پرداخت میکنند و در بعضی ایالتها ماههای اول بدون حقوق هستند. این موضوع در ادامهٔ مقاله با اعداد دقیق نشان داده میشود.
پایهٔ حقوقی برای ایرانیان:
- §16a AufenthG: ویزای آوسبیلدونگ (Ausbildung) برای دورههای شغلی دوگانه یا مدرسهای. نیازمند پذیرش از کارفرما/مدرسه و تمکن مالی است. منبع: gesetze-im-internet.de/aufenthg/__16a.html
- §16b AufenthG: ویزای تحصیلی برای دانشگاه، Studienkolleg و مدرسهٔ زبان. منبع: gesetze-im-internet.de/aufenthg/__16b.html
۲. مسیر دندانپزشکی واقعی (Staatsexamen) – هزینهها و مراحل
اگر هدف شما تبدیل شدن به دکتر دندانپزشک (Zahnarzt) است، باید از همین امسال مسیر دانشگاهی را بشناسید. این مسیر با آوسبیلدونگ متفاوت است ولی چون پرسش پرتکرار ایرانیان است، در همین مقاله توضیح میدهیم.
۲.۱ پیشنیازهای تحصیلی
- دیپلم ۱۲ ساله ایران + یک سال دانشگاه یا پیشدانشگاهی الزامی است؛ یعنی اگر مستقیماً از دبیرستان آمدهاید، باید ابتدا در ایران یک سال درس بخوانید (طبق مقررات Anabin).
- مدرک زبان آلمانی B2 تا C1 (TestDaF 4×4 یا DSH-2 یا Goethe-Zertifikat C1) پیش از شروع Studienkolleg.
- قبولی در آزمون ورودی Studienkolleg (T-Kurs یا M-Kurs). طبق سایت رسمی anabin.kmk.org، رشتهٔ دندانپزشکی در دستهٔ T-Kurs (پزشکی، زیست، دندانپزشکی) قرار دارد.
۲.۲ هزینه Studienkolleg (دورهٔ یکسالهٔ تکمن)
| نوع Studienkolleg | شهریه سالانه ۲۰۲۵ | هزینهٔ زندگی ماهانه | منبع |
|---|---|---|---|
| دولتی (öffentlich) | ۰ تا ۳۵۰ یورو (فقط شهریهٔ اداری ترم) | ۹۳۴ یورو (Sperrkonto) | دانشگاههای ایالتی |
| خصوصی (privat) | ۳٬۰۰۰ تا ۱۵٬۰۰۰ یورو | ۹۳۴ یورو | مثلاً Tübingen Kolleg, Berlin-Kolleg, Rheinische Akademie |
| Studienkolleg در دانشگاههای علمی-کاربردی | معمولاً رایگان برای پذیرفتهشدگان | ۹۳۴ یورو | anabin.kmk.org |
Sperrkonto (حساب بلوکه) مبلغ رسمی تعیینشده برای سال ۲۰۲۵ توسط سفارتهای آلمان برابر ۱۱٬۲۰۸ یورو در سال (۹۳۴ یورو ماهانه) است که باید پیش از ورود به آلمان در یک بانک آلمانی سپرده بگذارید. این عدد هر سال توسط Auswärtiges Amt بهروزرسانی میشود.
۲.۳ آزمون ورودی Studienkolleg (Feststellungsprüfung)
پس از یک سال تحصیل در Studienkolleg، در آزمون نهایی Feststellungsprüfung شرکت میکنید. این آزمون در آلمان برگزار میشود، نه در ایران. دروس آزمون بسته به نوع Kurs متفاوت است:
-
T-Kurs (پزشکی/زیست/دندانپزشکی):
- زیستشناسی (Biologie) – ۲ تا ۳ واحد در هفته
- شیمی (Chemie) – ۲ تا ۳ واحد
- ریاضی (Mathematik) – ۲ واحد
- فیزیک (Physik) – ۲ واحد
- آلمانی (Deutsch) – سطح C1
-
M-Kurs (پزشکی عمومی، داروسازی):
- زیستشناسی، شیمی، فیزیک، ریاضی، آلمانی
نکتهٔ مهم برای ایرانیان: برای اطمینان از نوع درس، حتماً قبل از انتخاب به پایگاه دادهٔ رسمی anabin.kmk.org مراجعه کنید. نمرهٔ آزمون سراسری ایران شما در ستون «Bewertung» باید «Alle HZB mit…» یا مشابه آن قابل مشاهده باشد؛ در غیر این صورت احتمال دانشگاه، درخواست یک سال پیشدانشگاهی اضافه میکند.
۲.۴ طول دورهٔ دانشگاه دندانپزشکی
- ۱۰ ترم تحصیلی (۵ سال) برای Staatsexamen.
- پس از فارغالتحصیلی، مرحلهٔ Approbation (مجوز طبابت) با موفقیت در آزمون نهایی انجام میشود.
- هزینهٔ ترم دانشگاههای دولتی بین ۱۵۰ تا ۳۵۰ یورو (شامل بلیت حملونقل عمومی و خدمات دانشجویی) است.
جمع هزینهٔ ۶ سال (Studienkolleg + دانشگاه) برای یک ایرانی در سال ۲۰۲۵:
- شهریه Studienkolleg دولتی: ~۳۰۰ یورو
- Sperrkonto ۶ سال: ~۶۷٬۲۰۰ یورو (اگر هزینههای زندگی از این حساب پرداخت شود)
- شهریهٔ دانشگاه: ~۱٬۸۰۰ yورو در کل
- جمع تقریبی: ۷۰٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ یورو که بخش عمدهٔ آن هزینهٔ زندگی است و پس از شروع کار دانشجویی (Werkstudent، Hiwi، Minijob) تا حدی جبران میشود.
📌 پیشنهاد مطالعه: اگر میخواهید تفاوت دقیق بین ویزای تحصیلی و کارت آبی را بدانید، مقالهٔ ویزای کاری آلمان را بخوانید.
۳. مسیر آوسبیلدونگ ZFA (دستیار دندانپزشکی)
این مسیر همان چیزی است که در آگهیهای «آوسبیلدونگ دندانپزشکی» میبینید. ZFA یک دورهٔ ۳ ساله است که در مدرسهٔ حرفهای سلامت و مطب دندانپزشکی برگزار میشود.
۳.۱ شرایط پذیرش ZFA
- حداقل مدرک دیپلم Mittlere Reife (کلاس ۱۰ آلمانی) یا معادل خارجی آن. طبق گزارش رسمی ZFA در سال ۲۰۲۴، بیشتر کارفرمایان سطح B1 آلمانی را میپذیرند ولی B2 برای موفقیت در آزمون نهایی الزامی است.
- دیپلم ۱۲ ساله ایران معمولاً بهعنوان Fachhochschulreife یا معادل آن شناخته میشود. (بررسی نهایی فقط از طریق anabin.kmk.org انجام شود.)
- تسلط به زبان آلمانی حداقل سطح B1 برای شروع، B2 برای آزمون نهایی.
- قرارداد با یک مطب دندانپزشکی (Ausbildungsvertrag) که بخشی از آن توسط Zahnärztekammer تأیید میشود.
۳.۲ هزینه آوسبیلدونگ ZFA
| قلم هزینه | مبلغ تقریبی ۲۰۲۵ | توضیح |
|---|---|---|
| شهریهٔ مدرسه (Schulgeld) | ۰ تا ۳۰۰ یورو در ماه | بعضی ایالتها مثل بایرن کمکهزینه دارند |
| کتاب و لوازم | ~۲۰۰ یورو در سال | یکبار |
| آزمون نهایی | ~۱۵۰ یورو | توسط Zahnärztekammer |
| Sperrkonto (سال اول) | ۱۱٬۲۰۸ یورو | اگر حقوق کم باشد |
| حقوق ماهانه سال اول | ۸۰۰ تا ۹۵۰ یورو ناخالص | بسته به ایالت و کارفرما |
| حقوق سال دوم | ۸۵۰ تا ۱٬۰۰۰ یورو | |
| حقوق سال سوم | ۹۰۰ تا ۱٬۱۰۰ یورو |
منبع حقوق: طبق توافقهای جمعی ZFA در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ (Tarifvertrag ZFA)، حقوق ماهانه بسته به ایالت بین ۷۵۰ تا ۱٬۱۰۰ یورو متغیر است. ارقام بالا بر اساس آخرین گزارشهای Zahnärztekammer در سال ۲۰۲۵ تنظیم شده است.
۳.۳ زمان شروع درآمدزایی
بر خلاف تصور رایج، حقوق ZFA معمولاً از ماه اول پرداخت میشود، ولی در بعضی ایالتها سه ماه اول دورهٔ آزمایشی (Probezeit) است. پس از سه سال، با مدرک ZFA میتوانید:
- در مطب دندانپزشکی کار کنید (درآمد تقریبی ۲٬۲۰۰ تا ۲٬۸۰۰ یورو ناخالص).
- در کلینیکهای بیمارستانی مشغول شوید.
- به دورهٔ Dentalhygieniker/in یا Prophylaxe-Assistent/in ارتقا پیدا کنید (درآمد تا ۳٬۵۰۰ یورو).
📌 برای آشنایی با جزئیات آوسبیلدونگ پرستاری که شباهتهای زیادی به ZFA دارد، مقالهٔ آوسبیلدونگ پرستاری آلمان را مطالعه کنید.
۴. مسیر فیزیوتراپی – آوسبیلدونگ یا Bachelor؟
از ژانویه ۲۰۲۰، آموزش فیزیوتراپی در آلمان بهتدریج به سمت مدرک Bachelor در دانشگاههای علمی-کاربردی (Hochschule) رفته است. ولی هنوز بسیاری از مدارس فیزیوتراپی، دورهٔ ۳ سالهٔ آوسبیلدونگ را ارائه میدهند. هر دو مسیر در نهایت مجوز طبابت (Approbation) میدهند.
۴.۱ آوسبیلدونگ فیزیوتراپی (مدرسهای)
- طول: ۳ سال (۴٬۵۰۰ ساعت آموزش تئوری + عملی)
- شهریه: ۰ تا ۴۰۰ یورو در ماه (در بعضی مدارس خصوصی تا ۸۰۰ یورو)
- حقوق سال اول: ۹۰۰ تا ۱٬۰۵۰ یورو ناخالص
- حقوق سال دوم: ۹۵۰ تا ۱٬۱۰۰ یورو
- حقوق سال سوم: ۱٬۰۰۰ تا ۱٬۲۰۰ یورو
- پیشنیاز: Mittlere Reife یا معادل آن + قبولی در آزمون ورودی مدرسه (B1-B2 آلمانی + دروس زیست/آناتومی مقدماتی)
۴.۲ فیزیوتراپی Bachelor (دانشگاه علمی-کاربردی)
- طول: ۶ تا ۷ ترم (۳ تا ۳٫۵ سال)
- شهریه: ۰ تا ۵۰۰ یورو در ترم (مدارس دولتی)؛ بعضی دانشگاههای خصوصی تا ۸٬۰۰۰ یورو در ترم
- پیشنیاز:
- Fachhochschulreife یا Abitur (دیپلم ۱۲ ساله ایران + ۱ سال پیشدانشگاهی)
- TestDaF 4×4 یا DSH-2 (سطح C1)
- گاهی آزمون ورودی داخلی دانشگاه یا کارآموزی پیشنیاز (Vorpraktikum) تا ۴ هفته
- درآمد حین تحصیل: دانشجویان میتوان مدرک فیزیوتراپی اخذ کنند، با Hiwi یا Minijob تا ۵۰۶ یورو در ماه (درآمد معاف از مالیات در ۲۰۲۵) درآمد کسب کنند.
۴.۳ آیندهٔ شغلی و درآمد پس از فیزیوتراپی
طبق گزارش Destatis در سال ۲۰۲۴ و اطلاعات رسمی در arbeitsagentur.de، فیزیوتراپیستها یکی از مشاغل با Engpass (کمبود نیروی کار) در آلمان هستند. درآمد سالانه پس از چند سال تجربه:
- کلینیکها: ۳۲٬۰۰۰ تا ۴۵٬۰۰۰ یورو ناخالص سالانه
- کارمند بیمارستان: ۳۸٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ یورو (با Tariffvertrag)
- مطب خصوصی پس از ۳ سال: ۴۵٬۰۰۰ تا ۶۵٬۰۰۰ یورو
📌 برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ هزینهٔ زندگی در آلمان، مقالهٔ هزینه زندگی در آلمان ۲۰۲۵ را ببینید.
۵. دورهٔ پیشنیاز: تکمن یا کالج (Studienkolleg)
اگر قصد شما دندانپزشکی یا فیزیوتراپی Bachelor است، باید ابتدا در Studienkolleg (کالج آمادگی دانشگاه) پذیرفته شوید. در ادبیات رایج بین ایرانیان به آن تکمن، کالج یا پیشدانشگاهی میگویند.
۵.۱ طول دورهٔ کالج
یک سال (دو ترم) بهطور استاندارد. اگر در آزمون میانسال قبول نشوید، یک ترم دیگر تمدید میشود. حداکثر طول مجاز ۲ سال است. (منبع: anabin.kmk.org)
۵.۲ محل برگزاری آزمون ورودی: ایران یا آلمان؟
دو آزمون مهم وجود دارد که ایرانیان باید بشناسند:
| آزمون | برگزارکننده | محل برگزاری برای ایرانیان | هزینه |
|---|---|---|---|
| uni-assist Vorprüfungsdokumentation (VPD) | uni-assist | دانشگاهها بهصورت آنلاین درخواست میدهند | ۷۵ یورو برای هر دانشگاه |
| Feststellungsprüfung (آزمون نهایی Studienkolleg) | خود Studienkolleg | فقط در آلمان پس از یک سال تحصیل | شامل شهریه Studienkolleg |
| TestDaF / DSH (زبان) | TestDaF-Institut / دانشگاهها | ایران (تهران) یا آلمان | TestDaF ~۱۱۵ یورو / DSH ~۱۵۰ یورو |
نکتهٔ مهم: برخی مؤسسات ایرانی ادعا میکنند که «آزمون ورودی دانشگاههای آلمان» را در تهران برگزار میکنند؛ این آزمونها یا TestDaF است یا آزمونهای غیررسمی مؤسسات خصوصی. آزمون واقعی ورود به دانشگاه آلمان (برای رشتههای پزشکی و دندانپزشکی) پس از یک سال تحصیل در Studienkolleg آلمان برگزار میشود. منبع رسمی: uni-assist.de
۵.۳ دروس آزمون ورودی Studienkolleg (T-Kurs و M-Kurs)
دروس اصلی برای دندانپزشکی و فیزیوتراپی Bachelor:
- زیستشناسی (Biologie): سلول، ژنتیک، آناتومی انسان، فیزیولوژی
- شیمی (Chemie): شیمی عمومی، شیمی آلی مقدماتی، تعادل شیمیایی
- ریاضی (Mathematik): جبر، هندسه، آنالیز، احتمال در سطح Abitur آلمان
- فیزیک (Physik): مکانیک، الکتریسیته، اپتیک مقدماتی (T-Kurs سنگینتر است)
- آلمانی (Deutsch): سطح C1، درک متون علمی، نوشتار آکادمیک
منبع رسمی سرفصلها: سایت رسمی Studienkolleg هر دانشگاه (مثلاً KIT Karlsruhe) و anabin.kmk.org.
۵.۴ چکلیست پذیرش Studienkolleg
- دیپلم ۱۲ ساله + یک سال پیشدانشگاهی (در ایران) — معادل Fachhochschulreife/Abitur
- مدرک زبان آلمانی B2 (TestDaF 3×3 یا Goethe-Zertifikat B2)
- ثبتنام در uni-assist.de و درخواست VPD
- پرداخت هزینهٔ Sperrkonto (۱۱٬۲۰۸ یورو) در یکی از بانکهای مورد تأیید سفارت
- وقت سفارت آلمان برای ویزای §16b AufenthG
- دریافت Zulassungsbescheid از دانشگاه / Studienkolleg
📌 راهنمای کامل Sperrkonto و مدارک مالی ویزا را در مقالهٔ ویزای آوسبیلدونگ آلمان بخوانید.
۶. هزینههای زندگی و بیمه در آلمان برای ایرانیان
صرفنظر از اینکه کدام مسیر را انتخاب میکنید، این هزینهها در سال ۲۰۲۵ ثابت است:
| قلم هزینه | ماهانه (یورو) | سالانه (یورو) | توضیح |
|---|---|---|---|
| مسکن (اتاق در WG) | ۳۵۰ تا ۵۵۰ | ۴٬۲۰۰ تا ۶٬۶۰۰ | بسته به شهر (مونیخ گرانترین، لایپزیگ ارزانتر) |
| خوراک | ۲۰۰ تا ۳۰۰ | ۲٬۴۰۰ تا ۳٬۶۰۰ | آشپزی خانگی |
| حملونقل (Deutschlandticket) | ۴۹ (یکجا سالانه ۵۸۸) | ۵۸۸ | بلیط ماهانه سراسری |
| بیمه درمانی اجباری | ۱۱۰ تا ۱۳۰ | ۱٬۳۲۰ تا ۱٬۵۶۰ | برای دانشجو / آوسبیلدونگها متفاوت |
| اینترنت، موبایل | ۳۰ تا ۵۰ | ۳۶۰ تا ۶۰۰ | |
| لوازم و متفرقه | ۱۰۰ تا ۲۰۰ | ۱٬۲۰۰ تا ۲٬۴۰۰ | |
| جمع تقریبی | ۸۵۰ تا ۱٬۲۰۰ | ۱۰٬۲۰۰ تا ۱۴٬۴۰۰ |
منبع Sperrkonto رسمی (۹۳۴ یورو ماهانه): Auswärtiges Amt – بهروزرسانی سال ۲۰۲۵.
📌 راهنمای انتخاب بیمه درمانی مناسب (TK، AOK، DAK) را در مقالهٔ بیمه درمانی آلمان بخوانید.
۷. زمان شروع درآمدزایی – نگاه واقعبینانه
این سؤال مهمترین پرسش ایرانیان است: «چه موقع پول وارد جیبم میشود؟» بسته به مسیر، زمان دقیق متفاوت است.
| مسیر | شروع درآمدزایی | درآمد ماهانهٔ اولیه | درآمد پس از ۳ تا ۵ سال |
|---|---|---|---|
| دندانپزشکی (Staatsexamen) | پس از Approbation (~۶ سال) | ~۴٬۰۰۰ یورو ناخالص (Assistenzzahnarzt) | ~۶٬۰۰۰ یورو (Zahnarzt) |
| ZFA (دستیار) | ماه اول (با Probezeit) | ۸۰۰ تا ۹۵۰ یورو | ۲٬۲۰۰ تا ۲٬۸۰۰ یورو |
| فیزیوتراپی آوسبیلدونگ | ماه اول | ۹۰۰ تا ۱٬۰۵۰ یورو | ۲٬۸۰۰ تا ۳٬۵۰۰ یورو |
| فیزیوتراپی Bachelor | پس از فارغالتحصیلی (~۳٫۵ سال) با Hiwi حین تحصیل | ۲٬۸۰۰ تا ۳٬۵۰۰ یورو | ۳٬۵۰۰ تا ۴٬۵۰۰ یورو |
| کار حین Studienkolleg | ماه اول (محدود) | Max ۵۰۶ یورو (Minijob) / ۲۰ ساعت در هفته (Werkstudent) | بستگی به نوع کار دارد |
نکتهٔ حقوقی مهم: طبق §16a AufenthG، دارندهٔ ویزای آوسبیلدونگ مجاز به کار تماموقت در کنار دوره نیست ولی کار نیمهوقت (حداکثر ۲۰ ساعت در هفته یا Minijob ۵۰۶ یورو) مجاز است. دارندهٔ ویزای تحصیلی §16b فقط در زمانهای تعطیلات یا ۱۴۰ روز کار تماموقت مجاز به کار است.
۸. اشتباهات رایج ایرانیان در آوسبیلدونگ سلامت
- اشتباه ۱: فکر میکنند «آوسبیلدونگ دندانپزشکی» یعنی دکتر شدن. در واقع فقط ZFA است. اگر پزشک/دندانپزشک میخواهید، مسیر دانشگاهی + Approbation لازم است.
- اشتباه ۲: بدون مدرک B2 آلمانی وارد آوسبیلدونگ میشوند و در آزمون نهایی مردود میشوند. طبق گزارش ZFA در سال ۲۰۲۴، نرخ مردودی آزمون نهایی برای افراد با B1 حدود ۴۰ درصد و برای B2 حدود ۱۵ درصد است.
- اشتباه ۳: بدون Sperrkonto کافی به سفارت مراجعه میکنند. حداقل ۱۱٬۲۰۸ یورو در سال ۲۰۲۵ الزامی است.
- اشتباه ۴: بدون بررسی Anabin اقدام میکنند. حتماً ببینید دیپلم شما معادل چه چیزی در آلمان است (Mittlere Reife / Fachhochschulreife / Abitur).
- اشتباه ۵: به مؤسسات ایرانی که ادعای «پذیرش ۱۰۰٪» دارند اعتماد میکنند. پذیرش نهایی فقط از دانشگاه / کارفرمای آلمانی صادر میشود. منبع: make-it-in-germany.com.