مقدمه و پاسخ مستقیم
اگر اولین درخواست آوسبیلدونگ شما در سفارت آلمان رد شد یا اگر در میانهٔ آموزش به فکر تغییر رشته افتادهاید، احتمالاً اولین سؤالی که ذهنتان را درگیر میکند این است: آیا قانون آلمان برای تعداد دفعات مجاز اقدام به آوسبیلدونگ سقفی تعیین کرده است؟ پاسخ کوتاه و مطمئن این است: خیر. بر اساس §16a قانون اقامت جمهوری فدرال آلمان (Aufenthaltsgesetz) و راهنمای رسمی پورتال «Make it in Germany» در سال ۲۰۲۵، هیچ بند قانونیای وجود ندارد که تعداد دفعات ارائهٔ درخواست برای آوسبیلدونگ را به یک عدد مشخص محدود کند. هر متقاضی میتواند بارها درخواست بدهد، مشروط بر اینکه برای هر بار، یک قرارداد آموزشی معتبر (Ausbildungsvertrag) با یک کارفرمای آلمانی ارائه کند و شرایط ویزای §16a AufenthG را احراز کند. اما محدودیت واقعی، همانطور که در ادامه توضیح میدهیم، در عملکرد و رویهٔ اداری سفارتها و ادارهٔ اتباع خارجی (Ausländerbehörde) نهفته است، نه در عدد خام «چند بار».
بررسی کامل: محدودیتهای واقعی و قانونی درخش آوسبیلدونگ
مبنای حقوقی: §16a قانون اقامت (AufenthG)
مادهٔ ۱۶a قانون اقامت آلمان، پایهٔ حقوقی اصلی اقامت برای آوسبیلدونگ است. طبق متن رسمی منتشرشده در پورتال «gesetze-im-internet.de»، این ماده به اتباع کشورهای ثالث (از جمله ایران) اجازه میدهد برای شرکت در دورههای آموزش حرفهای شناختهشده (anerkannte Ausbildungsberufe) در آلمان، روادید دریافت کنند. نکتهٔ مهمی که در متن این ماده وجود دارد، اشارهٔ صریح به اعتبار روادید برای مدت دورهٔ آموزشی بهعلاوهٔ حداکثر شش ماه برای یافتن شغل مرتبط پس از پایان آموزش است. این عبارت یعنی قانونگذار، فرض را بر «یک دورهٔ آموزشی مشخص» گذاشته، نه بر سقف تعداد درخواستها. به همین دلیل، اگر دورهای به هر دلیلی قطع شود یا بخواهید در دورهای دیگر شرکت کنید، باید در چارچوب همین ماده، درخواست جدیدی تنظیم کنید.
آیا در قانون، عدد خاصی برای «تعداد دفعات» وجود دارد؟
پاسخ رسمی نهاد «Make it in Germany» که پورتال رسمی دولت فدرال و BAMF برای مهاجرت نیروی کار ماهر به آلمان است، در صفحهٔ اختصاصی «Vocational Training» نشان میدهد که هیچ سقف عددی برای درخواست وجود ندارد. در عوض، شرایطی که باید هر بار احراز شوند عبارتاند از:
- داشتن یک قرارداد آموزشی با کارفرمای آلمانی که در سامانهٔ IHK یا HWK ثبت شده باشد.
- ارائهٔ مدرک زبان آلمانی در سطح معمولاً B1 (برای برخی رشتهها B2)؛ این الزام در راهنمای سفارتهای آلمان در ایران بهصراحت ذکر شده است.
- توانایی تأمین مالی دوره (در سال ۲۰۲۵ باید ماهانه حداقل ۹۹۲ یورو از طریق قرارداد یا حساب مسدودشده اثبات شود، رقم اعلامی سفارتها).
- داشتن مدرک تحصیلی پیشنیاز رشته (معمولاً دیپلم ۱۲ سالهٔ ایران، یا معادلسازیشده توسط anabin).
محدودیتهای عملی بهجای محدودیت عددی
اگرچه قانون عدد نمیگوید، اما سه عامل عملی وجود دارند که میتوانند عملاً تعداد درخواستهای موفق شما را محدود کنند:
۱. سابقهٔ اقامت قبلی در آلمان و نوع ویزای قبلی اگر قبلاً با ویزای جستجوی کار (§17 AufenthG) یا ویزای فرصت شغلی (§20 AufenthG) در آلمان بودهاید و در آن دوره موفق به شروع آوسبیلدونگ نشدهاید، سفارت در درخواست بعدی ممکن است روند ارزیابی دقیقتری داشته باشد. این موضوع در دستورالعملهای داخلی سفارتها بهعنوان «سابقهٔ مهاجرتی قبلی» ثبت میشود، نه بهعنوان «سقف تعداد درخواست».
۲. تعداد درخواستهای همزمان به شرکتهای آموزشی از نظر بازار کار آلمان، هیچ قانونی تعداد درخواستهای همزمان شما به شرکتهای مختلف را محدود نمیکند. در واقع، بنگاه کار فدرال (Bundesagentur für Arbeit) در گزارش سالانهٔ ۲۰۲۴ خود اعلام کرد که بهطور متوسط هر متقاضی موفق آوسبیلدونگ، پیش از پذیرش نهایی، بین ۵ تا ۱۲ درخواست جداگانه به شرکتها ارسال کرده است. این عدد نشان میدهد در عمل، چندبار اقدام کردن نهتنها مجاز، بلکه برای موفقیت ضروری است.
۳. سابقهٔ شکست یا ترک دورهٔ قبلی اگر دورهای را شروع کردهاید و در کمتر از ۶ ماه آن را رها کردهاید، در درخواست بعدی باید توضیح قانعکنندهای ارائه دهید. این توضیح در جلسهٔ مصاحبهٔ سفارت یا در نامهٔ رسمی به Ausländerbehörde بررسی میشود. ترک مکرر دورهها بدون دلیل موجه میتواند بهعنوان «سوءنیت» در تشکیل پروندهٔ بعدی تفسیر شود و شانس ویزا را کاهش دهد، بدون اینکه قانون عدد مشخصی برای آن تعیین کرده باشد.
آیا میتوان در حین آوسبیلدونگ، رشته یا شرکت را عوض کرد؟
این یکی از پرتکرارترین پرسشهای متقاضیان ایرانی است. پاسخ رسمی BAMF در راهنمای «Ausbildung und Beschäftigung» روشن است: تعویض رشته یا تعویض شرکت در حین آوسبیلدونگ، در حالت کلی باید با موافقت Ausländerbehörde محلی انجام شود. در عمل:
- اگر در همان ماههای اول متوجه شوید رشته با علایقتان همخوانی ندارد، امکان تغییر با ارائهٔ قرارداد جدید وجود دارد.
- اگر بیش از ۱۲ ماه از شروع دوره گذشته باشد، ادارهٔ اتباع خارجی با دقت بیشتری درخواست را بررسی میکند و دلیل موجه (مانند بیماری، مشکلات خانوادگی، یا ورشکستگی کارفرما) لازم است.
- اگر دوره را با موفقیت به پایان ببرید و مدرک IHK/HWK دریافت کنید، طبق §16a بند ۴ AufenthG، میتوانید تا ۱۸ ماه (طبق اصلاحیهٔ قانون «Fachkräfteeinwanderungsgesetz» در سال ۲۰۲۳، از سال ۲۰۲۴ به ۲ سال افزایش یافته) برای یافتن شغل مرتبط در آلمان بمانید و در آن مدت، برای ویزای کاری (§18b یا §18d AufenthG) اقدام کنید.
نکات ویژه برای متقاضیان ایرانی در سال ۲۰۲۵
طبق گزارش سفارت آلمان در تهران در سال ۲۰۲۴ و صفحهٔ رسمی «Make it in Germany»، مهمترین نکاتی که در سال ۲۰۲۵ باید در نظر بگیرید:
- ظرفیت پذیرش سفارت تهران به دلیل حجم بالای متقاضی، محدود است و زمان انتظار برای وقت سفارت میتواند به ۶ تا ۹ ماه برسد؛ بنابراین درخواستهای مکرر، هر بار باید این زمان انتظار را نیز تحمل کنند.
- مدرک زبان آلمانی باید از مؤسسات معتبر (مثلاً گوته، telc، یا ÖSD) باشد و گواهیهای بالای دو سال اعتبار ندارند.
- تمکن مالی در سال ۲۰۲۵ توسط سفارت بهصورت سالانه بهروزرسانی میشود و برای آوسبیلدونگ معمولاً ارائهٔ قرارداد آموزشی با حقوق ماهانه (طبق گزارش BIBB در سال ۲۰۲۴، میانگین حقوق سال اول آوسبیلدونگ ۹۳۵ یورو بوده است) کفایت میکند؛ اما برای ماههای اولیه که حقوق شروع نشده، باید حساب مسدودشده با موجودی معمولاً ۱۱٬۲۰۸ یورو (معادل ۹۹۲ یورو ضرب در ۱۲ ماه اول) ارائه شود.
ارتباط با سایر مقالات سایت
اگر در حال بررسی آوسبیلدونگ هستید، پیشنهاد میکنیم مقالهٔ ویزای آوسبیلدونگ آلمان ۲۰۲۵ را برای آشنایی با مدارک و مراحل، و مقالهٔ هزینههای زندگی در آلمان برای دانشجویان و کارآموزان را برای برآورد بودجه مطالعه کنید. همچنین برای شناخت بازار کار پس از پایان دوره، اقامت پس از آوسبیلدونگ و مسیر کاری و بیمهٔ سلامت در آوسبیلدونگ مفید خواهند بود. در نهایت، اگر به دنبال رشتهای پرتقاضا هستید، آوسبیلدونگ پرستاری در آلمان را ببینید.