🇹🇷Hoş geldiniz·راهنمای ترکیهسایر حمایت از کسب‌وکارهای ترک توسط مهاجران ایرانی در استانبول
راهنمای ۲۰۲۶ برای ایرانی‌های استانبول: ثبت شرکت در MERSİS و حداقل سرمایه، حمایت‌های KOSGEB، حداقل دستمزد، هزینهٔ استخدام، اجازهٔ کار و ارقام رسمی اقامت.
۲۸ شهریور ۱۴۰۵·به‌روزرسانی: ۴ مهر ۱۴۰۵·۹ دقیقه مطالعه
حمایت واقعی از کسب‌وکار ترکی با «خرید از مغازهٔ محله» تمام نمی‌شود. یک ایرانی مقیم استانبول وقتی شرکتی ثبت می‌کند، کارمند ترک استخدام می‌کند و بیمهٔ SGK می‌پردازد، چند برابر بیشتر روی اقتصاد محلی اثر می‌گذارد. در سال ۲۰۲۶ سه چیز عوض شده است: حداقل دستمزد ترکیه بالا رفته، برنامه‌های حمایتی KOSGEB برای بنگاه‌های کوچک بودجهٔ تازه گرفته و هزینهٔ اقامت سالانه هم افزایش یافته. این راهنما همان مسیر قانونی را گام‌به‌گام توضیح می‌دهد.
کمک به کسب‌وکار محلی از دو راه متفاوت
راه اول همان چیزی است که هر روز اتفاق می‌افتد: خرید از نانوایی، قصابی و خواربار محله. پولی که در یک مغازهٔ کوچک خرج میشود، مستقیم به حقوق فروشنده، اجارهٔ مغازه و مالیات همان کسب‌وکار می‌رسد. این اثر با خرید از زنجیره‌های بزرگ فرق دارد، چون تصمیم‌گیری و سود در همان محله می‌ماند.
راه دوم اثر بزرگ‌تری دارد و کمتر دیده میشود: استخدام قانونی. وقتی یک شرکت با سرمایهٔ ایرانی در استانبول ثبت شود و کارمند محلی بگیرد، کارفرما موظف است برای او بیمهٔ تأمین اجتماعی بپردازد. در ترکیه این پرداخت ماهانه به‌صورت رسمی ۳۰ روز در ماه محاسبه میشود و کارفرما نمی‌تواند ماه کاری را کمتر اعلام کند.
هزینهٔ این استخدام در ۲۰۲۶ چقدر است؟ وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه (csgb.gov.tr) عددهای رسمی سال را منتشر کرده است: حداقل دستمزد ناخالص ماهانه ۳۳٬۰۳۰ لیر، خالص دریافتی کارگر ۲۸٬۰۷۵٫۵۰ لیر و هزینهٔ کل کارفرما برای یک کارگر حداقل‌بگیر ۴۰٬۸۷۴٫۶۳ لیر در ماه. یعنی هر کارمند ترک که یک شرکت ایرانی استخدام می‌کند، ماهی حدود ۴۱ هزار لیر پول تازه به اقتصاد محلی تزریق می‌کند.
ثبت شرکت در ترکیه: از MERSİS تا حداقل سرمایه
شرکتی که دفتر و پروندهٔ مالیاتی ندارد، نمی‌تواند استخدام قانونی هم داشته باشد. ثبت شرکت در ترکیه از سامانهٔ مرکزی MERSİS (mersis.gtb.gov.tr) شروع میشود؛ همان سامانه‌ای که وزارت تجارت ترکیه (ticaret.gov.tr) همهٔ ثبت‌ها، تغییرهای اساسنامه و انتقال سهام را از آن رد می‌کند.
سه قالب رایج برای یک بنگاه کوچک ایرانیها وجود دارد:
- شرکت شخصی (Şahıs Şirketi): ساده‌ترین و ارزان‌ترین قالب؛ مسئولیت صاحب شرکت محدود نیست و برای کار کوچک مناسب است.
- شرکت با مسئولیت محدود (Limited Şirket): پرکاربردترین قالب برای ایرانیها؛ حداقل سرمایهٔ رسمی آن ۵۰٬۰۰۰ لیر است.
- شرکت سهامی (Anonim Şirket): حداقل سرمایهٔ آن ۲۵۰٬۰۰۰ لیر است و برای کسب‌وکارهای بزرگ‌تر می‌صرفد.
نکتهٔ زمان‌بندی: وزارت تجارت اعلام کرده شرکت‌هایی که سرمایهٔ ثبت‌شدهٔ آن‌ها کمتر از این حدهاست، باید تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ سرمایه‌شان را به حداقل برسانند؛ در غیر این صورت پروندهٔ آن‌ها در ثبت تجاری با مشکل روبه‌رو میشود. اگر شرکتی از سال‌های قبل دارید، این مهلت را از دست ندهید.
KOSGEB در ۲۰۲۶ چه حمایتی می‌دهد؟
KOSGEB، سازمان حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط ترکیه، بزرگ‌ترین برنامهٔ خود را به نام «برنامهٔ حمایت کارآفرینی» (Girişimci Destek Programı) اجرا می‌کند. طبق صفحهٔ رسمی این برنامه در kosgeb.gov.tr، مبلغ‌ها و شرط‌های ۲۰۲۶ چنین است:
- کمک تأسیس بلاعوض: ۱۰٬۰۰۰ لیر برای شرکت شخصی و ۲۰٬۰۰۰ لیر برای شرکت سرمایه‌ای (محدود و سهامی). این مبلغ بازپرداخت ندارد و در ۳۶ ماه حساب میشود.
- برنامهٔ توسعهٔ کسب‌وکار: تا ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ لیر حمایت که ۸۰ درصد آن بازپرداختی است؛ سقف کل حمایت در این مسیر ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ لیر اعلام شده است.
- حمایت سود تسهیلات: برای کارآفرینان زن و جوان، تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ لیر تسهیلات بانکی با پشتیبانی سود و بازپرداخت ۳۶ ماهه.
شرط‌ها دربارهٔ خود شرکت است، نه تابعیت مؤسس: بنگاه باید در پایگاه دادهٔ KOSGEB فعال باشد، اعلامیهٔ جاری کسب‌وکار را داشته باشد و سهم مؤسس در آن حداقل ۵۰ درصد باشد. یعنی یک بنگاه با مالکیت ایرانی هم اگر این شرط‌ها را برآورده کند، می‌تواند درخواست بدهد.
دربارهٔ زمان‌بندی: دورهٔ اول و دوم درخواست این برنامه در سال ۲۰۲۶ در ژانویه و آوریل–مهٔ ۲۰۲۶ برگزار شد. برنامهٔ دیگر KOSGEB به نام «توسعهٔ ظرفیت» (Kapasite Geliştirme) دورهٔ سوم خود را از ۲۲ اوت ۲۰۲۶ آغاز کرد و ۱۵ سپتامبر همان سال بست. تاریخ دورهٔ بعدی را KOSGEB در همان سایت اعلام می‌کند؛ پیش از هر اقدامی صفحهٔ رسمی برنامه را ببینید، چون تقویم هر سال عوض میشود.
جدول ارقام ۲۰۲۶: از حداقل دستمزد تا هزینهٔ اقامت
| مورد | رقم رسمی ۲۰۲۶ | منبع |
|---|
| حداقل دستمزد ناخالص ترکیه | ۳۳٬۰۳۰ لیر در ماه | csgb.gov.tr |
| خالص دریافتی کارگر حداقل‌بگیر | ۲۸٬۰۷۵٫۵۰ لیر در ماه | csgb.gov.tr |
| هزینهٔ ماهانهٔ کارفرما برای یک کارگر | ۴۰٬۸۷۴٫۶۳ لیر | csgb.gov.tr |
| سرمایهٔ حداقلی شرکت محدود | ۵۰٬۰۰۰ لیر | ticaret.gov.tr |
| سرمایهٔ حداقلی شرکت سهامی | ۲۵۰٬۰۰۰ لیر | ticaret.gov.tr |
| کارت اقامت (دفترچه) | ۹۶۴ لیر | goc.gov.tr |
| عوارض اقامت، ماه اول | ۶۵۳٫۷۰ تا ۳٬۳۵۹٫۹۰ لیر | goc.gov.tr |
| عوارض اقامت، هر ماه بعد | ۲٬۲۳۲٫۳۰ لیر | goc.gov.tr |
اجازهٔ کار و اقامت: دو پروندهٔ جدا که با هم گره می‌خورند
برای کار کردن در ترکیه فقط اقامت کافی نیست. کار کردن در قالب قانونی «اجازهٔ کار» (Çalışma İzni) می‌خواهد که وزارت کار و تأمین اجتماعی صادر می‌کند. قاعده‌هایی که یک کارفرمای ایرانی باید بداند، در پایگاه رسمی همین وزارت (csgb.gov.tr) آمده است:
- اگر اجازهٔ کار از داخل ترکیه گرفته شده باشد، کارمند باید از تاریخ شروع اجازه، حداکثر تا یک ماه کار را شروع کند.
- اگر درخواست از خارج ترکیه داده شده باشد، فرد باید حداکثر یک ماه پس از ورود به ترکیه و در هر حال حداکثر شش ماه پس از تاریخ شروع اجازه، مشغول کار شود؛ دیرتر از این یعنی لغو اجازه.
- کارفرما موظف است شروع و پایان کار و هر موردی که به لغو اجازه ربط دارد را ظرف ۱۵ روز به وزارت اطلاع بدهد.
- ثبت بیمهٔ کارمند خارجی در SGK باید ظرف ۳۰ روز از شروع اعتبار اجازهٔ کار انجام شود.
سمت دیگر ماجرا اقامت است. هزینه‌های اقامت در ۲۰۲۶ طبق سایت ادارهٔ کل مهاجرت ترکیه (goc.gov.tr) ثابت مانده یا کمی بالا رفته: دفترچهٔ اقامت ۹۶۴ لیر، عوارض ماه اول بین ۶۵۳٫۷۰ و ۳٬۳۵۹٫۹۰ لیر و هر ماه بعد ۲٬۲۳۲٫۳۰ لیر. ایران در فهرست کشورهای معاف از این عوارض نیست؛ معافیت‌ها فقط برای شهروندان چند کشور مشخص (نپال، سری‌لانکا، سوریه، ترکمنستان و چند کشور دیگر) اعمال میشود.
پول را کجا خرج کنیم که در محله بماند؟
خرید از کسب‌وکار محلی ترک، یک توصیهٔ احساسی نیست؛ در عمل سه فایدهٔ روشن دارد. اول، پول در همان محله می‌چرخد. دوم، رابطهٔ شخصی با صاحب مغازه شکل می‌گیرد که در کار اداری و معرفی مشتری به کار می‌آید. سوم، محصول تازه‌تر و قیمت شفاف‌تر است، چون واسطهٔ زنجیره‌ای حذف میشود.
برای عملی کردن این کار:
- خرید روزمره را به مغازه‌ها و بازار محله بسپارید و برای اقلام خاص به فروشگاه‌های ایرانی مقیم استانبول سر بزنید؛ همین فروشگاه‌ها هم مالیات می‌دهند و کارمند ترک استخدام می‌کنند.
- برای خرید بزرگ، پیش از پرداخت مجوز رسمی مغازه را ببینید و فاکتور بگیرید. فاکتور رسمی فقط یک کاغذ نیست؛ مبنای رسیدگی مالیاتی و ضمانت کالاست.
- پرداخت‌های بزرگ را از حساب بانکی ترکیه انجام دهید. برای باز کردن حساب، پروندهٔ اقامت و شمارهٔ مالیاتی لازم است.
- اگر خودتان فروشنده هستید، از همان روز اول درآمد را ثبت کنید. کار بدون مجوز و بدون فاکتور، پروندهٔ اقامت را با خطر اخراج روبه‌رو می‌کند.
کسب‌وکارهای ایرانی در استانبول: در چه بخش‌هایی فعال‌اند؟
بیشتر بنگاه‌های ایرانی‌های استانبول در چهار بخش متمرکز است. بخش غذا و رستوران که هم مشتری ایرانی دارد و هم مشتری ترک؛ خرده‌فروشی و سوپرمارکت که مواد غذایی ایرانی و ترکی را کنار هم می‌فروشد؛ خدمات گردشگری، ترجمه و راهنمایی که به مسافران ایرانی و ترک خدمت می‌دهد؛ و تجارت کوچک واردات و توزیع کالا بین دو کشور.
هر چهار بخش یک ویژگی مشترک دارند: کارمند محلی استخدام می‌کنند و مالیات و بیمهٔ همان کارمند در ترکیه می‌ماند. رستوران برای پرسنل آشپزخانه و سالن، سوپرمارکت برای صندوق‌دار و انباردار، دفتر گردشگری برای کارشناس رزرو. به همین دلیل است که اثر اقتصادی این بنگاه‌ها با خرید سادهٔ روزمره قابل مقایسه نیست.
نکتهٔ دوم هم این است که مشتری این کسب‌وکارها فقط ایرانی نیست. رستوران‌هایی که غذای ایرانی پخته‌اند، مشتری ترک و گردشگر هم دارند؛ سوپرمارکت‌های محله هم برای همسایه‌های ترک جذاب است. نتیجه، یک رابطهٔ اقتصادی دوطرفه است، نه بازار بستهٔ مهاجران.
چک‌لیست راه‌اندازی کسب‌وکار قانونی در استانبول
پیش از خرج کردن اولین لیر، این پنج مورد را روشن کنید:
- قالب شرکت را انتخاب کنید: شرکت شخصی یا شرکت محدود؛ سرمایهٔ حداقلی شرکت محدود ۵۰٬۰۰۰ لیر است.
- ثبت در MERSİS و دفتر ثبت تجاری استان را کامل کنید و شمارهٔ مالیاتی بگیرید.
- پروندهٔ اقامت خودتان را به‌روز نگه دارید؛ بدون اقامت معتبر، هیچ مجوز کاری صادر نمی‌شود.
- برای خودتان و هر کارمند خارجی، اجازهٔ کار بگیرید و ثبت SGK را ظرف ۳۰ روز انجام دهید.
- پیش از استخدام، اعلامیهٔ کار و اطلاع‌رسانی‌های ۱۵ روزه به وزارت کار را در تقویم بگذارید.
اشتباه‌هایی که کارآفرین ایرانی را زمین می‌زند
سه اشتباه در پروندهٔ ایرانی‌های استانبول مدام تکرار میشود. اول، خرید شرکت یا مغازه به نام آشنای ترک، بدون سند رسمی مالکیت؛ در دعوا هیچ حقی باقی نمی‌ماند. دوم، استخدام پنهانی و بی‌بیمه که جریمه‌اش چند برابر هزینهٔ بیمه است و پروندهٔ اقامت را خراب می‌کند. سوم، شروع کار در شغلی غیر از شغل ثبت‌شده در اجازهٔ کار؛ اجازهٔ کار شغل و منطقه را قید می‌کند و کار در غیر آن، کار غیرمجاز حساب میشود.
راه سادهٔ پرهیز از هر سه مورد این است: هر تصمیم اقتصادی را با یک سند رسمی بگیرید و پیش از امضا، با یک حسابدار ترک یا کارشناس مجوزها مشورت کنید. هزینهٔ یک ساعت مشورت، از هزینهٔ یک پروندهٔ لغو اقامت کمتر است.
سوالات متداول
آیا ایرانیها میتوانند در استانبول شرکت ثبت کنند؟
بله. ثبت شرکت در ترکیه از سامانهٔ MERSİS انجام میشود و مسیر آن برای مؤسسان خارجی باز است؛ متناسب با نوع شرکت، حداقل سرمایه لازم است: ۵۰٬۰۰۰ لیر برای شرکت محدود و ۲۵۰٬۰۰۰ لیر برای شرکت سهامی. برای کار کردن در همان شرکت هم اجازهٔ کار لازم است.
KOSGEB به یک مالک ایرانی هم حمایت می‌دهد؟
معیارهای KOSGEB دربارهٔ تابعیت نیست؛ دربارهٔ خود بنگاه است. شرکت باید در پایگاه KOSGEB ثبت و فعال باشد، اعلامیهٔ جاری داشته باشد و سهم مؤسس از آن حداقل ۵۰ درصد باشد. اگر این شرط‌ها برآورده شود، درخواست پذیرفته میشود.
حداقل دستمزد ۲۰۲۶ برای کارفرما چقدر تمام میشود؟
طبق اعلام وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه، حداقل دستمزد ناخالص ماهانه ۳۳٬۰۳۰ لیر و هزینهٔ کل کارفرما برای یک کارگر ۴۰٬۸۷۴٫۶۳ لیر در ماه است. خالص دریافتی کارگر هم ۲۸٬۰۷۵٫۵۰ لیر اعلام شده است.
هزینهٔ اقامت در ۲۰۲۶ چطور حساب میشود؟
دو جزء دارد: دفترچهٔ اقامت ۹۶۴ لیر که برای همهٔ ملیتها ثابت است، و عوارض اقامت که برای ماه اول بین ۶۵۳٫۷۰ و ۳٬۳۵۹٫۹۰ لیر و برای هر ماه بعد ۲٬۲۳۲٫۳۰ لیر محاسبه میشود. ایران معاف نیست.
برای استخدام کارمند ترک چه چیزی لازم است؟
کارمند باید از ابتدا در بیمهٔ تأمین اجتماعی (SGK) ثبت شود و برای کارمند خارجی، ثبت باید ظرف ۳۰ روز از شروع اعتبار اجازهٔ کار انجام شود. کارفرما هم موظف است شروع و پایان کار را ظرف ۱۵ روز به وزارت کار اطلاع بدهد.
چه کسی می‌تواند در این مسیر کمک کند؟
کارشناسان مؤسسهٔ آلتین قلم امید پروندهٔ ایرانی‌های مقیم ترکیه را برای اقامت، اجازهٔ کار و ثبت شرکت بررسی می‌کنند و مدارک را با الزامات رسمی ترکیه تطبیق می‌دهند. برای شروع، صفحهٔ مشاورهٔ رایگان را ببینید و اگر برنامهٔ تحصیلی در ترکیه هم روی میز است، راهنمای تحصیل در ترکیه را بخوانید. راهنماهای مرتبط دیگر مؤسسه: راهنمای خرید برای ایرانیان در استانبول، نحوهٔ مراجعه به نمایندگی‌های کشوری برای امور ویزا در ترکیه، و برای کسانی که پروندهٔ آلمان را هم موازی پیش می‌برند، تمدید قانونی ویزا یا اقامت آلمان و اولین قدم‌ها بعد از رسیدن به آلمان.
سلب مسئولیت
ارقام این راهنما از صفحات رسمی KOSGEB، وزارت تجارت ترکیه، وزارت کار و تأمین اجتماعی و ادارهٔ کل مهاجرت ترکیه در سپتامبر ۲۰۲۶ نقل شده است. مقررات مالیاتی، اقامتی و حمایتی ترکیه تغییر می‌کند؛ پیش از هر اقدام، آخرین نسخهٔ صفحهٔ رسمی همان نهاد را بررسی کنید. این متن جایگزین مشاورهٔ حقوقی یا مالیاتی نیست.
