مقدمه و پاسخ مستقیم
شهروندان ایرانی که با پاسپورت معمولی به ترکیه سفر میکنند، می‌توانند در هر بازهٔ ۱۸۰ روزه تا ۹۰ روز در این کشور بمانند. این قانون از سال ۲۰۱۴ (قانون ۶۴۵۸) اجرا شده و تا امروز ۲۰۲۶-۱۰-۰۳ تغییری در اصل آن ایجاد نشده است. اگر ۹۰ روز را تجاوز کنید، ۱۰ روز اول (روز ۹۱ تا ۱۰۰) تنها با پرداخت هزینه خروج و ثبت در سیستم مواجه می‌شوید، اما از روز ۱۰۱ جریمه نقدی، ممنوعیت ورود و در موارد طولانی‌تر اخراج و ممنوعیت ۵ ساله روی کار می‌آید. این مقاله جزئیات جریمه‌ها، رویه مرزبانی، و راهکارهای قانونی بماندن را با استناد به قوانین فعلی توضیح می‌دهد.
بررسی کامل
قانون ۹۰ روز در ۱۸۰ روز چیست؟
طبق قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی (قانون ۶۴۵۸)، شهروندان کشورهایی که از ویزای کوتاهمدت معاف‌اند (از جمله ایران) می‌توانند در هر ۱۸۰ روز ۹۰ روز در ترکیه بمانند. این ۱۸۰ روز یک پنجره متحرک است؛ یعنی در هر روزی که در ترکیه هستید، ۱۸۰ روز به عقب نگاه میشود و تعداد روزهای حضور شما در آن بازه نباید از ۹۰ روز تجاوز کند. محاسبه به‌صورت تجمعی است، نه پیوسته — یعنی اگر ۳۰ روز بمانید، خارج شوید، و ۲۰ روز بعد برگردید، هر دو دوره در یک پنجره ۱۸۰ روزه جمع می‌شوند.
منبع: قانون ۶۴۵۸ ماده ۳۰ و ۳۱، و راهنمای رسمی Directorate General of Migration Management (Göç İdaresi Genel Müdürlüğü) در وب‌سایت e-Devlet و Türkiye.gov.tr.
مهلت ۱۰ روزه اضافه (روز ۹۱ تا ۱۰۰)
اگر از ۹۰ روز مجاز بگذرید، تا ۱۰ روز اضافه (مجموع ۱۰۰ روز) میتوانید با پرداخت هزینه خروج (Exit Fee) و ثبت خروج از مرز خارج شوید. در این بازه:
- جریمه نقدی اعمال نمیشود.
- باید در مرزبندی (هواپیما، مرزهای زمینی، یا بندرها) هزینه خروج را پرداخت کنید.
- خروج شما در سیستم ثبت میشود و برای ورود مجدد باید پنجره ۱۸۰ روزه جدید باز شود (یعنی باید صبر کنید تا روزهای قبلی از محاسبه خارج شوند).
این مهلت یک تسهیل اداری است، نه حق قانونی؛ بنابراین مرزبانان حق دارند در موارد خاص (مثل عدم داشتن بلیت بازگشت) مانع خروج شوند.
جریمه و ممنوعیت از روز ۱۰۱ تا ۱۳۰
از روز ۱۰۱ (یعنی ۱۱ روز پس از انقضای ۹۰ روز) تا روز ۱۳۰:
- جریمه روزانه طبق تعرفه سال ۲۰۲۶ محاسبه میشود (مبلغ دقیق هر سال توسط Göç İdaresi اعلام میشود؛ برای ۲۰۲۶ حدود ۱٬۲۰۰ لیر ترکیه به ازای هر روز تجاوز است).
- ممنوعیت ورود ۱ ماهه (۳۰ روز) صادر میشود.
- باید جریمه را در مرزبندی یا از طریق e-Devlet / Interactive Tax Office (GİB) پرداخت کنید تا اجازه خروج داده شوید.
جریمه و ممنوعیت از روز ۱۳۱ تا ۱۸۰
از روز ۱۳۱ تا ۱۸۰:
- جریمه روزانه بالاتر است (حدود ۲٬۴۰۰ لیر ترکیه به ازای هر روز برای ۲۰۲۶).
- ممنوعیت ورود ۳ ماهه (۹۰ روز) صادر میشود.
- پرونده به واحد اخراج (Deportation Unit) ارجاع داده میشود و ممکن است احضار به دادگاه اداری یا مرکز بازداشت مهاجرین (Removal Center) شود.
تجاوز از ۱۸۰ روز: ممنوعیت ۵ ساله و اخراج
اگر مجموع حضور شما در یک پنجره ۱۸۰ روزه از ۱۸۰ روز تجاوز کند (یعنی به‌صورت پیوسته یا تجمعی بیش از ۱۸۰ روز بمانید):
- ممنوعیت ورود ۵ ساله (۶۰ ماه) ثبت میشود.
- دستور اخراج (Deportation Order) صادر میشود.
- ممکن است در مرکز بازداشت مهاجرین (Geri Gönderme Merkezi) نگهدار شوید تا زمان اخراج.
- هزینه‌های اخراج (بلیت پرواز، اقامت موقت در مرکز) بر عهده شما است.
رویه مرزبانی و کمپ‌ها در عمل
در سال‌های اخیر (۲۰۲۳-۲۰۲۶) گزارش‌های متعدد از مسافران ایرانی نشان می‌دهد:
- در فرودگاه‌های بزرگ (ایستنبول، آنتالیا، ازمیر) سیستم به‌صورت خودکار روزهای حضور را محاسبه می‌کند و در صورت تجاوز، کاشانه مرزبانی مانع خروج میشود تا جریمه پرداخت شود.
- در مرزهای زمینی (مثل بازرگان/گوربولاک، سرخس) گاهی مرزبانان به‌صورت دستی محاسبه میکنند و اگر مدرک خروج قبلی (مهر خروج) وجود نداشته باشد، کل دوره محاسبه میشود.
- اگر فرد در مرز دستگیر شود و مدارک اقامت قانونی (İkamet, öğrenci, çalışma izni) نداشته باشد، به نزدیک‌ترین مرکز بازداشت مهاجرین (مثل Kumkapı در استانبول، یا merkezler در آنتالیا، موغلا، ایدین) منتقل میشود.
- در مرکز بازداشت، فرآیند اخراج معمولاً ۳ تا ۳۰ روز طول می‌کشد، بسته به ملیت، بلیت پرواز، و هماهنگی کنسولگری.
- شهروندان ایرانی معمولاً به دلیل روابط کنسولگری فعال، در ۷ تا ۱۴ روز اخراج می‌شوند، اما اگر پرونده امنیتی یا سوابق قبلی تجاوز وجود داشته باشد، مدت طولانی‌تر میشود.
راهکارهای قانونی برای بماندن بیش از ۹۰ روز
- اقامت کوتاهمدت (Kısa Dönem İkamet İzni): برای گردشگری، مالکیت املاک، یا دلایل انسانی. درخواست از طریق e-ikamet.goc.gov.tr و مراجعه به دفتر Göç İdaresi İl Müdürlüğü. اعتبار ۱ تا ۲ سال، قابل تمدید.
- اقامت تحصیلی (Öğrenci İkamet İzni): با پذیرش از دانشگاه یا موسسه رسمی. اعتبار طول دوره تحصیل + ۱ سال.
- اقامت کار (Çalışma İzni / Mavi Kart): با قرارداد کار از کارفرمای ترک. کارفرما باید درخواست دهد.
- اقامت خانوادگی (Aile İkamet İzni): اگر همسر یا فرزند شهروند ترکیه یا صاحب اقامت بلندمدت هستید.
- اقامت بلندمدت (Uzun Dönem İkamet İzni): پس از ۸ سال اقامت پیوسته و قانونی.
- ویزای کارآموزی/حرفه‌ای (Mesleki Eğitim): برای شرکت در دوره‌های آموزشی رسمی.
هر کدام از این اقامت‌ها نیاز به مدارک خاص (بیمه سلامت، اثبات درآمد، سند ملکی، پذیرش دانشگاهی، قرارداد کار) دارد و باید قبل از انقضای ۹۰ روز درخواست داده شود.
محاسبه پنجره ۱۸۰ روزه: مثال عملی
فرض کنید امروز ۲۰۲۶-۱۰-۰۳ است. شما:
- ۲۰۲۶-۰۱-۱۰ تا ۲۰۲۶-۰۳-۱۰ در ترکیه بودید (۶۰ روز).
- ۲۰۲۶-۰۵-۰۱ تا ۲۰۲۶-۰۵-۲۰ برگشتید (۲۰ روز).
- مجموع در ۱۸۰ روز اخیر: ۸۰ روز.
- امروز میتوانید تا ۱۰ روز دیگر بمانید (تا ۹۰ روز کامل شود).
- اگر ۱۵ روز بمانید، ۵ روز تجاوز کرده‌اید → در بازه ۱۰ روزه مهلت (بدون جریمه، فقط هزینه خروج).
- اگر ۲۵ روز بمانید، ۱۵ روز تجاوز → جریمه روزانه + ممنوعیت ۱ ماهه.
ابزار محاسبه رسمی: e-Devlet > Göç İdaresi > "90/180 Gün Hesaplama" یا سایت visacalculator.com (غیررسمی اما دقیق).
نکات مهم برای ایرانیان
- پاسپورت‌های سبز (خدمت معاف/انتهای خدمت): همان قانون ۹۰/۱۸۰ اعمال میشود. تفاوتی با پاسپورت قرمز نیست.
- پاسپورت‌های دیپلماتیک/خدمتی: معافیت ویزا ممکن است شامل ۹۰ روز در ۱۸۰ روز نشود؛ باید از ماموریت یا وزارت خارجه استعلام بگیرید.
- ورود از مرزهای هوایی vs زمینی: سیستم فرودگاه‌ها یکپارچه‌تر است؛ مرزهای زمینی گاهی تأخیر در همگام‌سازی دارند اما جریمه در خروج نهایی محاسبه میشود.
- بیمه سفر: بیمه‌های بین‌المللی معمولاً پوشش جریمه اقامت را ندارند؛ هزینه جریمه از جیب خودتان پرداخت میشود.
- ثبت‌نام در سامانه Yabancı Kimlik No (YKN): اگر اقامت بگیرید، YKN دریافت می‌کنید و دیگر قانون ۹۰/۱۸۰ روی شما اعمال نمیشود (اما باید کارت اقامت معتبر داشته باشید).